Vanessa Goodman

“"Hoewel het onbewuste denken archaïsch is, helpen de reducerende neigingen ervan de incidentele pogingen om het ego tot het subject te verheffen te compenseren." – C.G. Jung

 

In dit artikel bespreekt Jungiaans analyticus Vanessa Prins-Goodman extraverte denkpatronen in de 'inferieure' of 'schaduwpositie'. Dit artikel, en de volgende, geven een voorproefje van een uitgebreider artikel of boek dat het resultaat zal zijn van een kleine studiegroep die momenteel onderzoek doet naar elk van de typen in de schaduw.

 

Constructief denken

Extraverte denkprocessen in de bewuste positie stellen iemand in staat om orde te scheppen in de vele feiten van de buitenwereld, door middel van logisch denken. Iemand die de voorkeur geeft aan extraverte denkprocessen, zal vaak plezier beleven aan het verzamelen van veel gedetailleerde feiten en gegevens. Extraverte denkers kunnen een grote hoeveelheid feiten analyseren en ordenen, waarbij ze orde scheppen volgens rationele, reducerende 'leidende formules'.“

Accountants, managers, artsen, advocaten of rechters zijn voorbeelden van mensen die regelmatig extravert denken. Veel taken in het bedrijfsleven vereisen immers extravert denken.

 

Extraverte gedachten in de schaduw

Wanneer extraverte denkprocessen zich in een 'ondergeschikte' of 'schaduwpositie' bevinden, zijn ze veel minder toegankelijk voor het bewustzijn. Het vermogen om logische ordening toe te passen op de externe realiteit is dan vaak onderontwikkeld of onbetrouwbaar.

Iemand kan het moeilijk vinden om orde te scheppen, beslissingen te nemen op basis van feiten of vakkundig praktische problemen op te lossen. Hij kan zich snel overweldigd voelen door feiten en cijfers, of niet weten hoe hij ermee om moet gaan. Deze manier van denken kan ongemakkelijk, saai of uitputtend aanvoelen. Hij kan administratieve taken uitstellen, er niet in slagen ze te organiseren of te begrijpen... of ze zelfs helemaal proberen te vermijden.

Een gevoelsmens wil bijvoorbeeld een huis kopen. Hij weet makkelijk welke huizen hij het mooist vindt, hij weet hoe hij zich daarbij voelt. Maar de besluitvorming vereist ook het vergelijken van belangrijke feiten (prijs, aantal kamers, locatie). Het vergelijken van die feiten kan al snel vervelend worden; hij kan op frustrerende obstakels stuiten (bijvoorbeeld: hij weet niet hoe hij een Excel-spreadsheet moet gebruiken). Hij kan ontmoedigd raken door al dat denkwerk. Hij laat de logische afweging van feiten varen en neemt zijn beslissing misschien gewoon op basis van wat goed voelt.

Extraverte denkprocessen in de schaduw, hoewel minder ontwikkeld, dienen ter compensatie van of als tegenwicht voor de meest ontwikkelde typen in het ego-bewustzijn, en remmen zo ego-inflatie af.

“Hoewel het onbewuste denken archaïsch is, helpen de reducerende neigingen ervan de incidentele pogingen om het ego tot het subject te verheffen te compenseren.” (CW 6, par. 643)

Theoretisch gezien zou in het ego-bewustzijn het introverte gevoel dominant zijn, maar introverte intuïtie of introverte gewaarwording zijn vaak dominant wanneer extravert denken zich in de schaduw van het 'onbewuste' bevindt.

We zien archaïsch, extravert denken bij Vincent van Gogh, die waarschijnlijk de voorkeur gaf aan introverte gewaarwordingen als leidend type. In zijn brieven aan zijn broer Theo is introverte gewaarwording te horen in zijn levendige beschrijvingen van de natuur en het schilderij waaraan hij werkte:

“Gisteren, bij zonsondergang, bevond ik me op een stenige heide waar zeer kleine, kronkelige eiken groeien, op de achtergrond een ruïne op de heuvel en tarwevelden in het dal... De zon wierp haar zeer gele stralen over de struiken en de grond, een ware gouden regen.” (Brief 636)

Hij schrijft ook over zijn gezondheidsproblemen, emotionele onrust en penibele financiële situatie, die hem vaak zorgen baarden. In een van die artikelen horen we zijn weerstand tegen de administratieve details die hem in staat zouden stellen zijn financiën te ordenen.

“Het verbaast me dat ik al bijna niets meer in mijn portemonnee zie; het klopt dat ik mijn maandhuur moest betalen. Je moet toch wel weten dat als ik de kosten voor eten en onderdak aftrek, de rest van mijn geld nog steeds opgaat aan schilderijen.” (Brief 636)

En zo kan ook de praktische organisatie van dagelijkse taken "uit de hand lopen" wanneer extravert denken stevig verankerd blijft als een archaïsch denkpatroon.

In het volgende nummer zullen we extraverte denkpatronen bespreken als een schaduwprojectie en als destructieve tegenhanger van extreme eenzijdigheid.

 

Vanessa Goodman
4/1/2015